Na imprezę dotarliśmy lekko spóźnieni. I to był błąd, bo frekwencja dopisała – na salę ciężko było się już wcisnąć, wobec tego pierwszej prezentacji dotyczącej eyetrackingu właściwie nie widziałem. Potem udało nam się wcisnąć na wolne miejsca w pierwszym rzędzie i broniliśmy ich już do samego końca.

Pierwszą prezentacją, którą zobaczyłem, była wobec tego prezentacja Tomka Karwatki zatytułowana „Usability – zdradliwa mądrość”. Szczerze mówiąc niewiele z tej prezentacji zapadło mi w pamięci, ale pewnie dlatego, że z prezentacjami Tomka jestem na bieżąco (via slideshare).

Następnie wystąpił Robert Drózd z prezentacją o personach. Tutaj akurat żałuję, że prezentacja nie przerodziła się w dłuższą rozmowę, bo na pewno było warto. Robert opowiedział w jaki sposób korzysta z person w codziennym życiu projektanta serwisów internetowych. Pokazał też przykład persony – Pana Stanisława, emerytowanego milicjanta. Nad personami sam ostatnio sporo myślałem i noszę się z zamiarem wyprodukowania dłuższej notki na ten temat. Tym bardziej żałuję, że nie znalazł się w czwartek czas na dłuższą dyskusję w większym kręgu. Prezentację Roberta na pewno polecam do przejrzenia na slideshare.

Kolejna prezentacja była również bardzo ciekawa, ale chyba najbardziej niezrozumiała przez publiczność. Michał Smyk i Marek Kasperski przedstawili kilka obserwacji przemawiających za tym, że prawa strona ekranu jest niedoceniana przez projektantów i architektów informacji. Poparli to zarówno garścią naukowej teorii jak i badaniami użytkowników przeprowadzonymi na prototypach nowego serwisu Plusa. Publiczność oczekiwała jednak odpowiedzi na pytanie „po której stronie należy umieszczać menu i dlaczego?” i stąd wynikły nieporozumienia. Temat jednak był dość ciekawy, chętnie zobaczyłbym jakieś obszerniejsze case study na ten temat. :)

Następnym prelegentem był Andrzej Sienkiewicz ze swoją prezentacją „O nawigacji”. Szczerze mówiąc zrozumiałem ją dopiero gdy przejrzałem dzisiaj slajdy. Andrzej miał niełatwą sytuację, bo temat miał bardzo podobny do poprzedników. Andrzej odpowiedzialny jest/był między innymi za wygląd i funkcjonalność serwisów Onetu i Merlina. Na podstawie analizy statystyk z tych serwisów doszedł do wniosku, że lewostronna nawigacja jest kompletnie bezużyteczna. Przedstawił inny model nawigacyjny – grupy linków zgrupowana w centrum strony, podobnie jak na Merlinie. Nie ze wszystkimi poglądami Andrzeja zaprezentowanymi podczas prelekcji się zgadzam ;), ale prezentacja na pewno warta jest zobaczenia, chociażby ze względu na przykłady popierające tezy. Sam temat wart jest obszernego rozwinięcia.

Do końca pozostały jeszcze dwie prezentacje – Jakub Kacprzak z Netsprint.pl opowiedział o użyteczności wyszukiwarek w sklepach internetowych, a poźniej Eryk Orłowski, Maciek Lipiec i Marcin Szlassa z Komitywy opowiadali o Universal Design. Z pierwszej z nich można było wyłapać kilka ciekawych możliwości wyszukiwarki NetSprint wspomagającej użyteczność wyszukiwania w sklepie. Drugiej ze względu na zmęczenie i zbyt niski poziom tlenu i kofeiny we krwi niestety już nie przyswoiłem i czekałem tylko na przerwę.

Teraz był już najwyższy czas na przerwę. Prezentacje mi się podobały, chociaż przydałoby im się więcej czasu. Brakowało zdecydowanie klimatyzacji i zarządzania przerwami. Wszystkie są podlinkowane na blogu GrillIT. A tymczasem trzeba jeszcze wspomnieć o panelu dyskusyjnych.

Panel był jeszcze ciekawszy niż same prezentacje. Można było posłuchać historii z życia wziętych z mniejszych i większych polskich portali. Wnioski nie były przesadnie radosne – wydaje mi się, że użyteczność i user experience w poważnych internetowych biznesach traktowane są ciągle jako coś dodatkowego, przy okazji. Ale widać oznaki, że idzie lepsze – chociażby zapowiedzi stworzenia Centrum Projektowego  w Agorze. W trakcie dyskusji zanotowałem sobie 4 pytania, udało mi się zadać jedno, ale i tak nie żałuję – sam fakt, że są okazje do zadawania takich pytań jest pocieszający. Mam nadzieję, że już niedługo będę miał możliwość zadania pozostałych pytań w równie szacownym gronie.

PS: Na koniec przesyłam pozdrowienia dla poznańskiej ekipy Allegro z którą dobijaliśmy wieczór w jednej z wrocławskich knajp. :)

Pytanie za sto punktów (procent ;) ) – czym się różni znajomość ‘bardzo słaba’ od ‘na razie słabej’? I dlaczego jedna to znajomość na 20% a druga na 30%? I dlaczego 10% więcej od ‘na razie słabo’ to ‘raczej słabo’? Po co w ogóle są te procenty?

Jeżeli już chcemy w jakimś celu stopniować znajomość, to dlaczego nie zrobić tego prościej, np.:

• nie znamy się
• znamy się z widzenia
• znamy się bardzo dobrze

Myślę, że wyczerpałoby to większość typowych przypadków użycia.

Co więcej – pisze się ‘Znam tę osobę’. :)

Nie chciałem się nad tym zastanawiać i postanowiłem iść dalej nie wybierając niczego, zwłaszcza, że dalej jest napisane:

Ocena znajomości jest wyłącznie do Twojej wiadomości. Nikt poza Tobą nie będzie miał do niej dostępu – w szczególności nie pozna jej zapraszana osoba. Biznes.net będzie mógł Ci zaproponować lepsze usługi dzięki tej informacji

Nigdzie tutaj nie jest powiedziane dlaczego podanie tej informacji ma być dla mnie korzystne i jaki jest skutek tego, że kogoś znam na 10%, a kogoś innego na 90%. Dodatkowo wyraźnie jest napisane, że jest to informacja wyłącznie dla mojej wiadomości. Tak na prawdę to ja dobrze wiem jak kogoś znam bez podawania tej informacji w serwisie, więc nie widzę potrzeby podawania jej. Niestety, gdy próbowałem przebrnąć przez cały proces bez podania stopnia znajomości, dostałem komunikat:

Znów żadnego wyjaśnienia, prośby, przepraszam, nic – ocena nie została wybrana, więc dalej nie pójdziesz. Z wykrzyknikiem! Nie sądzę, żebym miał ochotę często dodawać swoich znajomych w tym serwisie.

Dodatkowym błędem jest to, że nie istnieje możliwość zobaczenia podglądu wiadomości, która zostanie wysłana do osób których e-maile podaliśmy. Nie wiemy też, czy przypadkiem osoby te nie trafią na jakąś wewnętrzną listę mailingową albo czy system nie będzie zachęcał ich do założenia konta dopóty, dopóki w końcu tego nie zrobią, niezależnie czy tego chcą, czy nie. Nie mówię, że tak jest (bo nie wiem tak na prawdę), ale serwis w żaden sposób nie próbuje mnie uspokoić, że tak nie będzie, a doświadczenia z tym związane mam różne.

To o czym piszę, to są szczegóły. Te szczegóły budują jednak ogólne wrażenie (user experience), jakie serwis pozostawia po sobie gdy zamykamy okno przeglądarki. Odnoszę wrażenie, że na poziomie szczegółów Biznes.net jest niestety niedopracowany. A szkoda, bo serwis ma potencjał i fajną domenę.

Przykład, którym się posłużę to jedna z moich ulubionych jadłodajni w Warszawie – restauracja/pizzeria Dominium. Ulubiona z dwóch powodów: kanapki szefa z sosem pesto i 50% zniżki.

Dominium jak na restaurację w ogóle nie jest specjalnie drogie, a obcięcie o połowę cen z menu sprawia, że można tam spokojnie chodzić na regularny obiad w czasie pracy. Do zniżki uprawnione są m.in. osoby posiadające kartę Euro<26, oraz studenci UW lub SGH. (kto jeszcze nie wiem, nie zauważyłem, żeby Dominium specjalnie chwaliło się tym. Zdaje się, że również np. policjanci mogą z niej korzystać) Zniżka ta jest jednak opatrzona ‘gwiazdką’ – o możliwości skorzystania z niej trzeba poinformować przed złożeniem zamówienia. Za pierwszym razem dowiedziałem się o tym oczywiście podczas proszenia o rachunek, który nagle zrobił się dwukrotnie wyższy niż planowałem. Od tej pory jeszcze kilkakrotnie udało mi się zapomnieć o tym niecodziennym wymogu i w efekcie płacić normalną cenę.

Jaki jest tego efekt? Za każdym razem, gdy naciąłem się na ten kruczek formalny czułem się oszukany, upokorzony. To tak, jakby Dominium karało mnie za nadużywanie zniżki – tym razem, to oni są górą i zapłacę regularną cenę. Standardowy popołudniowy obiad nagle staje się obiadem w restauracji – gdybym miał planować wydanie takiej kwoty na obiad, poszedłbym pewnie w inne miejsce. Każdorazowo po takim zdarzeniu zmieniałem jadłodajnię na conajmniej dwa tygodnie (dzięki czemu odkryłem jeszcze kilka ciekawych miejsc w okolicach centrum Warszawy :) ).

Moje odczucia nie są odosobnione. Raczej rzadko zdarza mi się chodzić na obiad na mieście samemu. Potęguje to tylko efekt zażenowania za każdym razem gdy zapomnę poinformować o posiadanej zniżce. W nagrodę za to, że przyprowadziłem do restauracji znajomych nie tylko ja sam muszę zapłacić podwójnie (w stosunku do tego, czego oczekiwałem), ale oni również.

Raczej nie o to chodziło szefostwu Dominium gdy wprowadzało tę zniżkę. Jednorazowe zmuszenie kogoś do zapłacenia normalnej ceny zamiast zniżkowej na pewno nie wspiera budżetu, a działa podwójnie upokarzająco – po pierwsze dla klienta, po drugie dla kelnerki która musi rzeczonemu klientowi wytłumaczyć dlaczego za jedzenie zapłaci dwa razy więcej niż się spodziewał.

Sprawa ta ma podwójne dno. Uprzejma Pani kelnerka wytłumaczyła mi pewnego razu, że wymóg taki istnieje z banalnej przyczyny – system komputerowy obsługujący płatności w restauracji nie daje możliwości uwzględnienia zniżki po wprowadzeniu zamówienia. Konieczne było kasowanie zamówienia i wprowadzanie go od nowa, co powoduje problemy na wyższych stopniach finansowych restauracji (prawdopodobnie w księgowości). Przypadków takich było wiele (z czego wynika, że wiele osób informowało o zniżce dopiero przy proszeniu o rachunek!), wobec czego kierownictwo zabroniło akceptowania zniżek po przyjęciu zamówienia, a biedne kelnerki zostały zobowiązane do tłumaczenia klientom w takich przypadkach, że ‘przecież jest o tym wzmianka w menu! o tutaj – na ostatniej stronie’.

Wobec czego mam prawo przypuszczać, że cała moja frustracja i złość, która spotyka mnie raz na jakiś czas w restauracji Dominium jest efektem złego zaprojektowania systemu przyjmowania płatności – systemu komputerowego oczywiście!

I tutaj pojawia się zróżnicowanie na user experience, a użyteczność. Cały system jest prawdopodobnie użyteczny. Zarówno obsługa po stronie Pań kelnerek, jak i (jak przypuszczam) system komputerowy nie mają sobie nic do zarzucenia – realizują najlepiej jak potrafią funkcje, które zostały im powierzone. Dopiero gdy prześledzi się cały proces – od wejścia klienta do restauracji, przez złożenie zamówienia, radosną konsumpcję, smutny moment otrzymania rachunku po opuszczenie lokalu – można dojść do tego, dlaczego klient opuszcza lokal niezadowolony.

Problem ten można by rozwiązać na dwa sposoby – przez zmianę systemu komputerowego tak, żeby umożliwiał poinformowanie go o konieczności uwzględnienia zniżki przed samym wydrukowaniem paragonu, lub przez poinstruowanie kelnerek o tym, żeby po przyjęciu zamówienia pytały się klientów czy nie chcieliby skorzystać ze zniżki. W ten sposób zresztą ja sam dowiedziałem się, że jestem do niej uprawniony. Nie dziwię się jednak, że kelnerki same z siebie nie forsują takiego pomysłu – wiązałoby się to za każdym razem z koniecznością opowiedzenia klientowi jakie zniżki ma szanse. Mogą tego nie chcieć również menedżerowie lokalu, żeby nie tworzyć wizerunku ‘promocyjnej’ restauracji.

Tak więc jak widać najlepszym sposobem na rozwiązanie tego problemu byłaby modyfikacja systemu komputerowego… albo od początku zaprojektowanie go tak, żeby uwzględniał on potrzeby i wymagania użytkownika.

PS: Wpis ten dedykuję uprzejmym Paniom kelnerkom, które udowodniły ostatnio, że jeśli się chce, to można obejść głupie systemy i wymogi kierownictwa. :)

Jakie są korzyści z polepszenia usability na stronie internetowej? Mogą to być:

• lepiej zorganizowane strony -> mniej zagubionych użytkowników
• szybciej odnajdywane informacje
• bardziej czytelne strony -> większa przyswajalność treści
• lepiej dobrana i zaprezentowana treść
• bardziej zadowoleni użytkownicy (a tak naprawdę poprostu niepoirytowani)

Są to korzyści które przyszły mi od razu na myśl, uporządkowane wg. istotności.

Wydaje mi się, że największą zaletą polepszenia użyteczności strony (i poniekąd tym, co ja rozumiem przez polepszenie użyteczności) jest zmniejszenie ilości zagubionych użytkowników. Często jest tak, że ktoś wchodzi na stronę w jakimś jasno sprecyzowanym celu, jest zdeterminowany, ale gubi się w gąszczu odnośników. Jeśli nie znajdzie tego, czego szukał, to prawdopodobnie opuści stronę przekonany że tego czegoś tam po prostu nie ma. I choćbyśmy mieli nawet najbardzej wartościowe materiały – jeśli nie można ich znaleźć, to tak jakby w ogóle nie istniały.

Co za tym idzie materiały dostępne na stronie muszą być dobrze uporządkowane i łatwo dostępne, a przede wszystkim – przejrzyste. Nie możemy umieszczać kilobajtów tekstu przekonani święcie że komukolwiek będzie się chciało to czytać. Raczej nie będzie, a umieszczając takie eseje tracimy czas zarówno nasz, jak i naszych użytkowników. Użytkowników zazwyczaj mało cierpliwych. W „zwyczajnym” sklepie czy biurze zagubiony klient może dopytać się o to, co go interesuje. W przypadku strony internetowej nie jest to już takie proste.

Skoro nie możemy umieścić na stronie wszystkiego, co tylko byśmy chcieli, to ogromnie ważnym i trudnym zadaniem staje się dobór treści. Trzeba umieć zadecydować co można wyciąć, co skrócić, a co napisać od nowa, żeby było bardziej przyswajalne. Od razu widać, że powinna tym się zająć osoba obdarzona literacko i znająca dokładnie zagadnienia. Często niestety jest tak, że pisaniem tekstów na stonę zajmuje się ta sama osoba co rysowaniem loga, albo składaniem HTMLa.

Dopiero ostatnią korzyścią wynikającą z zainwestowania w usability jest wg. mnie wzrost zadowolenia użytkowników. I nie polega to bynajmniej na tym, że ludzie wychodzą z naszej strony szczęśliwi i zachowują o niej same najlepsze wspomnienia. Po prostu nie zamykają jej wściekli i nie dostają drgawek na samą myśl, że będą musieli jeszcze czegoś na niej szukać. Ale żeby to było możliwe, to najpierw muszą być zapewnione wszystkie powyższe korzyści. W przeciwnym przypadku zawsze ktoś odejdzie z pustymi rękoma, bo albo się zgubi, albo nie doczyta do tego, czego szukał.

Podsumowując: strona bardziej użyteczna, to strona efektywna. Sprawiająca mniej kłopotów i lepiej spełniająca swoje cele.

A jak już jesteśmy przy celach – czy użyteczność to wszystko czego nam trzeba? Oczywiście nie. Często jest tak, że chcemy aby strona oprócz tego że jest efektywna, żeby była efektowna. Tak samo jak trzeba zadbać o to, żeby strona zachowywała się przyzwoicie, trzeba też zadbać o to żeby przyzwoicie wyglądała. Jeśli umiemy sami skroić jej szaty, to świetnie, ale jeśli nie jesteśmy dobrymi krawcami (czytaj: grafikami), lepiej udać się do fachowca.

Poza wyglądem, trzeba zadbać o to, żeby strona była wiarygodna, żeby zawierała treści, których faktycznie ludzie poszukują (i nie jest to kwestia wyboru, ale często wyprodukowania odpowiednich treści) i żeby nie była nieuprzejma. To w dużo większej mierze ma wpływ na to, że użytkownicy wychodzą faktycznie zadowoleni z takiej strony i mają o niej miłe wspomnienia.

To jest właśnie to User Experience z tematu. W internecie jest na pewno jeszcze mnóstwo stron (sklepów, portali, blogów, serwisów) o podobnej tematyce co nasza, a z jednego do drugiego można przejść dosłownie jednym klikiem. Jeżeli traktujemy przygodę z internetem poważnie, to nie tylko warto, ale koniecznie trzeba zadbać o to, żeby to właśnie na naszej stronie użytkownik się zatrzymał i żeby chciał tu wrócić.

A jak o to zadbać? To już zupełnie inna bajka…

+y:

• było naprawdę dużo ludzi
• większość z nich to nie były przypadkowe osoby znikąd tylko ludzie zaangażowani żywotnie w rozwój polskiego internetu w ten czy inny sposób
• co najmniej połowa prezentacji to były relacje z pierwszej ręki z działających i/lub dobrze przemyślanych projektów, nie „co by było gdyby…”
• wszystkie prezentacje były ciekawe (moim skromnym zdaniem oczywiście)

-y:

• organizacja nie była przygotowana na tak dużą liczbę chętnych. Niby nic dziwnego, bo wg. organizatorów było okołu 200 osób, ale nawet spodziewanych 150 sala by nie pomieściła w znośnych (co dopiero komfortowych) warunkach. Sala była za mała, ludzie siedzieli w ścisku, a i tak nie mieli ze sobą kontaktu dalej niż do sąsiedniego stolika
• wszystko potwornie się wlokło. Od początkowego przedstawiania się (co jest jednak b fajnym pomysłem) przez prezentacje i przerwy pomiędzy nimi (właściwie pomiędzy pierwszą a drugą). Dyskusje po prezentacjach były moim zdaniem wymuszone i zdecydowanie za długie. Ostatniej prezentacji już nie zdzierżyłem, nie tylko zresztą ja. Największy minus tego był taki, że po spotkaniu nie było już zbyt wiele czasu na rozmowy kuluarowe – wszyscy rozeszli się do domów.
• sala nie była dobra do takich spotkań. Kto był ten wie – słuchający nie mieli żadnego kontaktu z prelegentem, nic dziwnego że dyskusje się nie zawiązywały.

Podsumowując – nie było źle. Polecam przejrzeć slajdy z prezentacji (są dostępne na stronie). Oby tylko organizatorom starczyło zapału i sponsorów do organizowania kolejnych tego typu spotkań, bo wg. mnie naprawdę warto. Dobrze by było móc w przyszłości porozmawiać o własnych pomysłach z ludźmi którzy już to przeszli i mogą doradzić co robić, a czego unikać. Problemy techniczne (sala, długość wystąpień) są jak najbardziej do nadrobienia. Czekam już na następny odcinek i jeśli tylko z niczym nie będzie mi kolidował, to pojawię się na nim na pewno.

Każdy wie, że jeśli coś ma mieć wiele funkcji i możliwości, to musi być skomplikowane. Mam wrażenie, że tak samo jak nieprzemyślana potrawa ma duże szanse być czasochłonną i/lub niesmaczną/niezdrową, tak nieprzemyślany projekt często poskutkuje trudnym w obsłudze i niewygodnym w użyciu produktem. I tak samo jeśli myśląc o projekcie będziemy brali pod uwagę tylko to, czy nam smakuje, nie możemy mieć pretensji, żę inni na jego widok będą kręcić nosem. I w końcu że najlepiej sprzedaje się jedzenie typu fastfood, które dostarcza wystarczające jakościowo produkty najmniejszym kosztem czasu/pracy.

Mi się analogia podoba, będę ją rozwijał konsumując wspomniane wcześniej kanapki. Tylko trochę je przyprawie…

Przede wszystkim polski odpowiednik. Jest ich kilka, ale ja używam tłumaczenia ‘usability’ jako ‘użyteczność’. Głównie dlatego, że termin ten popularyzowany jest przez całkiem dobry serwis użyteczność.pl, ale również dlatego że po prostu ze wszystkich propozycji które słyszałem ten termin podoba mi się najbardziej (a jedynej słusznej, ustalonej wersji nie ma).

Na początek zajmę się definicjami podręcznikowymi. Uważam, że nie są one idealne, a czasem nawet są szkodliwe, ale mimo to nie można ich pominąć. Pewną (choć nie podaną wprost) definicję można znaleźć na wymienionym już przeze mnie serwisie użyteczność.p|, podobną można znaleźć w Wikipedii. Nie będę ich tu przepisywał, polecam się z nimi zapoznać bezpośrednio. Dla moich potrzeb wystarczy, że stwierdzają one, iż produkt o wysokiej użyteczności:

• jest intuicyjny w obsłudze, dzięki czemu pozwala skrócić czas potrzebny na nauczenie się jej
• zwiększa wydajność w wykonywaniu czynności do których jest przeznaczony
• powoduje satysfakcję i zadowolenie wynikające z jego używania
• nie powoduje frustracji użytkownika
• zapobiega popełnianiu błędów podczas jego używania

Moim zdaniem defnicje te nie są doskonałe. O ile potrafią objąć w kilku zdaniach cele zwiększenia użyteczności produktu, to nie mówią nic na temat tego jak to zrobić i jakie działania wchodzą w zakres zwiększenia użyteczności, a jakie nie.

Ja chciałbym zaproponować trochę bardziej rozbudowaną definicję, która nie mówi co prawda czym użyteczność jest, ale stara się powiedzieć nieco na temat tego, jak nad użytecznością się pracuje i o czym się na ten temat rozmawia.

Zanim przejdę do rzeczy uprzedzam jeszcze, żę w międzyczasie termin ‘użyteczność’ używany jest w dwóch znaczeniach. Użyteczność pisana z wielkiej litery będzie tutaj oznaczała całą gamę działań prowadzących do produktu użytecznego (o którym za chwilę), użyteczność pisana z małej litery to ta sama użyteczność co w definicjach powyżej – cecha produktu świadcząca o jego intuicyjności, bezawaryjności i wydajności.

Zacznijmy od innego zdefiniowania produktu użytecznego. Na podstawie wielu rozmów i artykułów na ten temat uważam, że powszechne rozumienie produktu użytecznego pokrywa się mniej więcej z definicją produktu o wysokiej jakości, zaproponowaną przez Petera Morville’a w artykule ‘User Experience Design’, a konkretnie w jego części zatytułowanej ‘Facets of User Experience’. Po szczegóły zapraszam do artykułu, tutaj wystarczy wspomnieć że produkt o wysokiej jakości to wg. tego schematu produkt: przydatny, porządany, dostępny (accessible), wiarygodny, znajdowalny (findable),wartościowy i łatwy w użyciu. Tak więc produkt użyteczny to w naszym rozumieniu produkt spełniający wymienione przed chwilą kryteria, zachęcam od zapoznania się z artykułem źródłowym żeby lepiej zrozumieć co one oznaczają.

Dziedziny wchodzące w skład Użyteczności to w takim razie takie zagadnienia, które wpływają na wszystkie powyższe czynniki, lub ich część. Przykładowy zestaw takich zagadnień przedstawiam na obrazku poniżej.

Pokrótce postaram się opisać co znajduje się na tym rysunku. Po pierwsze jak łatwo zauważyć podzieliłem wszystkie zagadnienia na 3 grupy. Pierwsza z nich (najwyższa) to zagadnienia techniczne, mające wpływ na wewnętrzną budowę produktu. Druga grupa (na dole, po prawej) to zagadnienia dotyczące doznań użytkownika i jego osobistych doświadczeń związanych z produktem. Trzecia grupa to zagadnienia związane z procesami dotyczącymi wytwarzania produktu, umieszczeniu go na rynku i zapewnieniu odpowiedniego jego na nim egzystowania. Poniżej omówię, co rozumiem poprzez pojęcia umieszczone w okręgach.

Grupa pierwsza

• Human-Computer Interaction - to pojęcie jest dość ogólne, ja ograniczam je do decyzji dotyczących konkretnych rozwiązań związanych z produktem. Innego interfejsu oczekujemy od sieciowego sklepu internetowego, innego od aplikacji diagnozującej sprawność silnika. W moim (ograniczonym) rozumieniu HCI odpowiada za podejmowanie decyzji jakie rozwiązanie zastosujemy w naszym produkcie.
• Information Architecture - dziedzina obejmująca kategoryzację i organizację treści. Szczegółowo opisana w Wikipedii.
• Accessibility – rozwiązania ułątwiające dostęp do treści, oraz ułatwiające korzystanie z produktu. W zakres tej dziedziny wchodzą nie tylko rozwiązania umożliwiające pracę z produktem osobom niepełnosprawnym, zaliczają się tu wszystkie działania zwiększające dostęp do produktu, np. umożliwienie korzystania z produktu poprzez telefon komórkowy również zalicza się do tej kategorii.
• Usability - wszystko to co dotyczy użyteczności (rozumianej w sposób słownikowy z początku tego wpisu) produktu, czyli również testy użyteczności, prototypowanie itp.

Grupa druga

• Experience Design – dziedzina odpowiedzialna za wrażenia użytkownika podczas jego kontaktu z produktem. W jej zakres wchodzą np. decyzje dotyczące umieszczenia na stronie internetowej wyskakujących bannerów, czy akceptację długiego czasu odpowiedzi podczas pracy z programem.
• Graphic Design – projekt graficzny interfejsu użytkownika.
• Brand Design – wszystkie zagadnienia dotyczące marki produktu, jej wiarygodności i popularności.
• Customer Relationship – zagadnienia dotyczące kontaktu z klientem. Dotyczą zarówno tego w jaki sposób kontaktujemy się z klientem, jak i tego jakie kanały kontaktu mu udostępniamy.

Grupa trzecia

• Marketing – zagadnienia dotyczące obecności produktu na rynku, jego ceny i dystrybucji.
• Findability – wszystkie aspekty odnajdywalności produktu, oraz wszystkich materiałów z nim związanych (np. pomocy). W zakres tego pojęcia wchodzi między innymi odpowiednie wypozycjonowanie strony internetowej i sprawne pośrednictwo pomiędzy różnymi modułami produktu.
• Product Management – zbiór działań prowadzących do odpowiedniego wyprodukowania produktu. Zawiera się tu między innymi odpowiednie przygotowanie badania rynku czy sprawne prowadzenie burzy mózgów.

Na tym kończy się moja definicja tego, co uważam za Użyteczność. Wydaje mi się, że ograniczenie się do definicji słownikowych z początku tego wpisu niekorzystnie wpływa na zrozumienie zagadnień ich dotyczących. Definicja którą powyżej przytoczyłem może nie pozwala opowiedzieć w trzech słowach o co w tym chodzi, ale wydaje mi się że pełniej przedstawia zakres działań które pomagają sprawić że produkt jest mniej podatny na błędy użytkownika, daje satysfakcję z użytkowania czy nie wprawia użytkownika w zakłopotanie. Oczywiście niektóre z przedstawionych przeze mnie powyżej zagadnień mają większy, inne mniejszy wpływ na ostateczny rezultat. Ale tak samo jak stwierdzenie że zarządzanie projektem to użyteczność byłoby bezsensowne, tak samo powiedzenie że działania prowadzące do zwiększenia innowacyjności i kreatywności w zespole nie mają z tym nic wspólnego mijałoby się z prawdą.

Mam nadzieję, że takie pełniejsze przedstawienie tej dziedziny przede wszystkim ułatwi dyskusję na jej temat. Jaśniejsze stanie się już np. to, że dostępność wpływa na użyteczność produktu, ale nie jest czynnikiem decydującym – na to, czy produkt jest użyteczny ma wpływ wiele innych równie ważnych czynników i jedyne co możemy robić to dążyć do ideału, ale zawsze będziemy musieli robić ustępstwa w jednym miejscu na rzecz zysków w innym.

Zachęcam do dyskusji na ten temat, zarówno tutaj jak i na listach dyskusyjnych dotyczących użyteczności. Chętnie też usłyszę wszelkie uwagi, chciałbym np. za miesiąc móc napisać taką notkę jeszcze raz, uwzględniając tym razem uwagi i komentarze.

Z przyjemnością też wysłucham waszej wersji odpowiedzi na pytanie ‘Co to jest to usability?’.

Pamiętam, że kiedyś widziałem porównanie prezentujące folksonomie jako drogi na skróty tworzone przez ludzi tam, gdzie standardowe ścieżki są dla nich niewygodne. Artykuł na Bokardo uświadamia, że skróty nie mogą zastępować starannie rozplanowanych dróg i autostrad, a jedynie ułatwiać poruszanie się pomiędzy nimi. Dodatkowo nikt nie będzie chciał iść na skróty przez chaszcze jeśli nie wie po co i gdzie idzie. Warto o tym pamiętać zanim zdecydujemy się zastąpić tradycyjną taksonomię tagami i połączeniami tworzonymi społecznościowo. Drugim ciekawym (choć chyba trochę mniej) artykułem na Bokardo jest 7 powodów porażek aplikacji sieciowych. Polecam w kontekście poprzedniego artykułu, sam w sobie ten jest zdecydowanie mniej odkrywczy.